Académia Ligùstica do Brénno

parlémmo a nòstra léngoa

Académia Ligùstica do Brénno
 
Intrâ > Grafîa ofiçiâ > Acénti

Acénti

[ Grafîa ofiçiâ ]

Con espresción felîçe o zenéize o l'é stæto definîo a léngoa de vocâle perché into zenéize e vocâle són bén bén ciù inportànti de consonànte. Tùtti quélli che pàrlan o zenéize sàn che-e vocâle pêuan êse dîte cùrte ò lónghe e che pêuan êse lónghe sénsa êse tòniche.

I-acénti sèrvan a marcâ cómme vàn prononçiæ e vocâle de vàrie paròlle.

 

[ Câxi speciâli ] [ Quànde métte i-acénti ] [ 'Na vîa de mêzo ] [ Dìnni a teu ] [ Lêzi i coménti ]

Grafîa ofiçiâ

Màppa do scîto

 

A grafîa ofiçiâ a fa ûzo de quàttro acénti:

  • acénti pe-e vocâle cùrte:
    • acénto acûto ( ´ ) in sciâ e e in sciâ o pe marcâ i soìn cùrti e seræ: é pe-o són [e] e ó pe-o són [u]; o l'é sénpre tònico;
    • acénto grâve ( ` ) pe marcâ i soìn avèrti e cùrti; o s'adêuvia in sce tùtte e vocâle: à, è pe-o són [E], ì, ò pe-o són [O], ù; o l'é sénpre tònico fêua che in sciâ o dov'o sèrve pe marcâ o són [O];
  • acénti pe-e vocâle lónghe:
    • acénto circonflèsso ( ^ ) pe marcâ tùtti i soìn lónghi mêno o són [O:]; o s'adêuvia in sce tùtte e vocâle: â, ê pe-o són [e:], î, ô pe-o són [u:], û; o peu êse tònico ò àtono;
    • Doî pónti ( ¨ ) s'adêuvian sôlo in sciâ ö pe-o són [O:] lóngo tònico ò àtono.

Câxi speciâli


[ in çimma da pàgina ]

  1. In sciâ létia æ no se ghe métte mâi de acénto: bàsta aregordâ che a denòtta o són [E:] lóngo e avèrto, mêno che into grùppo ænn- e into grùppo de fìn paròlla æn dóv'a gh'à o són [E] cùrto e avèrto.
  2. Pe marcâ a duâta cùrta e lónga do són [2], ch'o l'é scrîto co-o digràmma eu, s'adêuvia sta convençión:
    1. éu pe marcâ o són cùrto e tònico;
    2. êu pe marcâ o són lóngo, tònico ò àtono.
  3. Quarche indicaçión pe marcâ a duâta cùrta e lónga de vocâle.
    1. Prìmma de 'n són consonàntico ùnico a vocâle a peu êse cùrta ò lónga; vâ a Régola pe radogiâ e consonànte; a régola a vâ ànche quànde o són o l'é rapresentòu co-in digràmma (ch, ci, gh, gi, sc, gn) ò co-in trigràmma (sci);
      Nòtta. Sôlo inte pöchi câxi a vocâle prìmma de sc ò sci a l'é lónga: câsci, dôsci, diêsci, riêsce. A mæxima cösa a sucêde pe-e vocâle prìmma de gn: inzêgno, âgno, têgno e conpòsti, vêgne e conpòsti.

    2. Prìmma de doî soìn consonàntici dôve a prìmma consonànte a se peu radogiâ (cómme pe-i grùppi dr, tr, ecc.) a vocâle a peu êse cùrta ò lónga; vâ a Régola pe radogiâ e consonànte.
    3. Prìmma de doî soìn consonàntici dôve a prìmma consonànte a no se peu radogiâ (cómme pe-i grùppi nc, st, ecc.) a vocâle a l'é sénpre marcâ cùrta.

Quànde métte i-acénti


[ in çimma da pàgina ]

Métte tànti ò pöchi acénti dipénde, a-a fìn di cónti, sôlo da quànte voêmo êse precîzi inta scritûa. Pe quésto s'é decîzo de lasciâ a-a bónn-a voentæ de chi scrîve quæ acénti métte, levòu l'ùnico câxo de acénto òbligatöio: in scê paròlle trónche con ciù scìlabe che finìscian pe vocâle tònica.

L'é dónque òbligatöio métte l'acénto in paròlle cómme finiâ, ronfò, cafè, ma se peu no métte in paròlle cómme trovou ò piaxei.

'Na vîa de mêzo


[ in çimma da pàgina ]

'Na vîa de mêzo tra métte tùtti-i acénti e métte sôlo quélli òbligatöi a l'é sta chi.

  • Marcâ de lóngo o són [O], cùrto, ò, e lóngo, ö: trovòu, pövou.
    • Se o són o l'é àtono se conséggia de métte l'acénto tònico ascì: òrmézzo, Pòrtofìn.
  • Métte l'acénto in scê paròlle de 'na sôla scìlaba con vocâle finâle lónga: , çê, .
  • Métte l'acénto in scê vocâle àtone lónghe, inte quésto câxo se conséggia de métte l'acénto tònico ascì: câsìnn-a, öxéllo.
  • Métte l'acénto tùtte-e vòtte che sénsa l'acénto a pronónçia a no l'é ciæa: càrega e carêga.

[ in çimma da pàgina ]

Dìnni a teu

Nomiâgio:
Stàggo a:
E-Mail:
O mæ scîto:
Coménto (no ciù de 1000 caràteri)

   

[ in çimma da pàgina ]

àn dîto a seu
25/08/2010 - 23:11
Goiddo, Cornigen
Ciao
06/11/2009 - 16:26
ALB, Zêna
Se se dîxe, in grafîa italiànn-a, "fundaghe" alôa in grafîa ofiçiâ se scrive fóndaghe; l'acénto o se peu no métte.
20/10/2009 - 18:32
FRANCESCA, CICAGNA
HO BISOGNO DI SAPERE COME SI SCRIVE IN GENOVESE IL NOME DELLA LOCALITA' FONDACHE. SI TROVA VICINO A MEZZANEGO E LA GENTE DEL LUOGO LA CHIAMA FUNDAGHE, (SICURAMENTE NON E' SCRITTO COSì).
ATTENDO VS. RISPOSTA. GRAZIE MILLE
09/10/2009 - 15:41
bozzano giobatta, A-6352 Ellmau Austria
ou nomiägio bozzano läi bien zenaise ?
bociccia.
06/10/2008 - 10:21
ALB, Zêna
Se se veu métte l'acénto o se scrive gósso; dæto che quéll'acénto o l'é facoltatîvo, va bén ànche gosso.
06/10/2008 - 09:42
mario, camuggi ma sun de sanste'
ma cumme se scrive gussu ?   ( gozzo la tipica barca )
grazie
01/05/2008 - 07:52
ALB, Zêna
Inti vocabolâi Cazàssa (1876), Frixón (1910), Olivâri (2006) gh'é scrîto:
accentâ: accentare (= métte i acénti).
Into Gismóndi (1955) gh'é accento.
01/05/2008 - 00:02
Filippo Noceti, A Særa
Ma l'italian "accento" no se dixe Açento?

[ in çimma da pàgina ]