|
Nell'introduçión do vocabolâio:
|
Alfredo Gismondi, Nuovo Vocabolario Genovese-Italiano,
con rilievi sulla ortografia, pronuncia e qualche particolarità grammaticale,
Edizioni Fides, Tipografia Fratelli Pagano, 1955
|
l'Alfrêdo Gismóndi inta pàgina XV o scrîve (a grafîa a l'é quélla òriginâle):
|
I verbi genovesi subirono nel secolo scorso una grave mutilazione,
e fu la perdita del passato remoto. Lo ritroviamo ancora in Martin Piaggio e
specialmente nelle sue favolette:
sciortì allõa da-a sò tannetta
ûn grilletto, e prinçipiò
a cantâ a sò cansonetta.
e ancora in un'altra:
ûn sî-sî de rætin
de quelli ben piccin
ûn giõrno ch'o passò
da ûn lago, o se spegiò:
e in vedde e sò ciûmminn-e
con tante pittettinn-e
o disse: m'assûmeggio.
. . . . . . . . . . . .
Ho ancora nell'orecchio una filastrocca che sentivo i vecchi
ripetermi nella mia infanzia:
andascimo in te l'orto
stescimo allegramente,
a scì ghe n'ëa de gente
de rispetto.
Mangiascimo ûn laccetto
. . . . . . . . . . . .
|
O Gismóndi o dédica e pàgine XVIII e XVIX pe riportâ a coniogaçión do
pasòu remöto che lê o l'é riêscîo a dedûe.
|
Compulsando gli antichi poeti, e particolarmente Martin Piaggio
che usò ancora largamente il passato remoto, ho potuto ricostrurre abbastanza
la sua coniugazione.
|
Prìmma coniogaçión
| |
arivâ
mi arivéi
ti ti arivàsci
lê o l'arivò
noî arivàscimo
voî arivàsci
lô arivón
|
acostâse
mi m'acostéi
ti ti t'acostàsci
lê o s'acostò
noî s'acostàscimo
voî v'acostàsci
lô s'acostón
|
Segónda coniogaçión
| |
taxéi
mi taxésse
ti ti taxésci
lê o taxé
noî taxéscimo
voî taxésci
lô taxén
|
conpiaxéise
mi me conpiaxésse
ti ti te conpiaxésci
lê o se conpiaxé
noî se conpiaxéscimo
voî ve conpiaxésci
lô se conpiaxén
|
Tèrsa coniogaçión
| |
pòrze
mi porzéi
ti ti porzésci
lê o porzé
noî porzéscimo
voî porzésci
lô porzén
|
crédise
mi me credéi
ti ti te credésci
lê o se credé
noî se credéscimo
voî ve credésci
lô se credén
|
Quàrta coniogaçión
| |
sciortî
mi sciortîi
ti ti sciortìsci
lê o sciortì
noî sciortìscimo
voî sciortìsci
lô sciortìn
|
inpîse
mi m'inpîi
ti ti t'inpìsci
lê o s'inpì
noî s'inpìscimo
voî v'inpìsci
lô s'inpìn
|
|
Più incompleta e spesso frammentaria appare la coniugazione
del passato remoto nei verbi irregolari:
|
| |
fâ
mi fésci
ti ti fésci
lê o fé / lê o fésse
noî féscimo
voî fésci
lô fén / lô fésan
|
dâ
mi désci
ti ti désci
lê o dé / lê o désse
noî déscimo
voî désci
lô dén / lô désan
|
| |
stâ
mi stésse
ti ti stésci
lê o sté
noî stéscimo
voî stésci
lô stén
|
dî
mi ghe dìsci
ti ti ghe dìsci
lê o ghe dìsse
noî ghe dìscimo
voî ghe dìsci
lô ghe dìn / lô ghe dìsan
|
| |
voéi
lê o no vòsse
lô no vòsan
|
poéi
lê o no pòsse
lô no pòsan
|
métte
o se mìsse a ciànze
se mìsan a fâ calàdda
|
| |
védde ò
ànche véi
(restòu into contâdo)
mi vì / mi vìddi
lê o vìdde
|
vegnî
ghe vìgne in cheu
|
|
Alcuni verbi, decìdde, ascónde, rispónde, hanno alla
terza persona singolare le due forme o decîze e o decidé;
o l'ascôze e, raramente però, o l'ascondé; o rispôze
e o rispondé. Al plurale però hanno la sola decidén, ascondén,
rispondén.
|
Into seu lìbbro:
|
Fiorenzo Toso, Grammatica del genovese,
Le Mani, Recco, 1997
|
o Fiorénso Tôzo, parlàndo di vèrbi, o ripòrta ànche a coniogaçión do pasòu remöto.
Écco cös'o scrîve.
|
Pagina 143, XI. Il verbo. N. 35.
Il passato remoto è definitivamente caduto in disuso a partire dalla seconda
metà del secolo scorso. Diamo qui le forme documentate presso gli autori di
quel periodo:
|
[vèrbo êse] mi foì, ti ti fósci, lê o fù ò foì, noî fóscimo,
voî fósci, lô fón ò foìn.
|
Pagina 167, XI. Il verbo. N. 39.
Forme obsolete del passato remoto:
|
[vèrbo avéi] mi ébbi, ti ti avésci, lê o l'ébbe, noî avéscimo,
voî avésci, lô éban.
|
Pagina 172, XI. Il verbo. N. 44.
Forme obsolete del passato remoto:
|
[Prìmma coniogaçión: vèrbo cantâ] mi cantéi, ti ti cantésci (doviéiva
êse: cantàsci, ndr), lê o cantò, noî cantàscimo, voî cantàsci, lô cantón.
|
Pagina 176, XI. Il verbo. N. 47.
Forme obsolete del passato remoto:
|
[Segónda coniogaçión: vèrbo taxéi] mi taxéi, ti ti taxésci, lê o taxé,
noî taxéscimo, voî taxésci, lô taxén ò taxétan.
O Tôzo o no ripòrta a tèrsa coniogaçión: o se lìmita a dî ch'a l'é praticaménte
pægia a-a segónda.
|
Pagina 181, XI. Il verbo. N. 51.
Forme obsolete del passato remoto:
|
[Quàrta coniogaçión: vèrbo servî] mi servì, ti ti servìsci, lê o servì,
noî servìscimo, voî servìsci, lô servìn.
|
Màppa do scîto
Dôv'én i coménti
Covertìnn-a