turna aa paggina prinip
U riturnu d'u lidu
o s
a va stia d'u rinpattriu d'u Fele Manin


d'u Fabrissiu Cunseg


Avu San Mich de Pagann-a int'u 1891 u lidu Fele Manin u l'a sttu restouru int'u 1981 dai vgi meistri d'scia Rva (ua Rva Trigzu). Inte quellu mumentu u lidu u l'a fscia u ciy antgu barcu liggyre in navegasiun e, a parte e due tŷghe nve, u se prezentva pgiu pgiu ou dizgnu rigin.
U s nvu armat, Lugi Capelin, 'n inpreziu de Milan, u s'a missu int'a testa de f 'na cruxa atlantica. Se m'aregordu ben, u lidu u l'a sarpu da Zna aa fin d'a st d'u 1984 e u l'a arivu San Salvador doppu du meixi de navegasiun.
Cu-inn-a ciyzma de ttu main (nve cun l), u capitnniu Capelin u puiva cunt insce trei tyrni de guardia dyrante a lunga traversadda. Ou largu d'e Canarrie u l'aviva duvŷu sustegn 'na botta de meistr. Aa fin, inscee coste africann-e u l'aviva incuntru i-lizi e a navegasiun a s'a fta ciy speda.
Int'u 1985 a cruxa d'a "quarta caravella" a cuntinuva scin Miami e Nva Iorche pe dtri meixi. L'intensiun d'u "segundu Culunbu" a l'a quella de naveg scin ou sciymme San Luensu, intr int'i Grendi Lghi, rest Chicago u tenpu necesiu fse d e palanche pou s prugettu de ariv zue Galpagos, pasandu pou sciymme Mississippi e zy pou Gurfu e u can de Pnnama.
Doppu u primmu invernu, de quelli gias de Chicago, l'armat inpruvizu u l'aviva capu ch'a arecygita d'e palanche a l'a vegnŷa 'n afre ciy difiile d'u previstu.
Int'i s gi pei porti d'u Lgu Michigan u lidu u l'a sttu de lungu aprxu da tytti, ma nisciyn piva dispunibbile ti fa e palanche. Missu streite l'armat u nu l'iva atruvu ninte de mgiu che adat u lidu risturante e adatse l f u cgu l'ormezzu, cu cazann-e che vegnvan en bordu; inte'n segundu mumentu - ne cntan - u Capelin u l'a antu cuxin int'i risturanti italien d'a it. Ma questa a nu puiva se a sulysiun e, doppu 'n tru annu de giamin, u Capelin, truvnduse mi tantu mpigiu, u miva a decixun de turn ca' e de recunsce a batosta.
Sciben che tardi, u l'iva acapu che pyrtroppu i-Ittalu·americhen nu mustrvan u minnimu intersse parteip ou s snnu de f naveg a "quarta caravella" scin ou Pacifficu. U s'a tardu acrzise che quella gente a nu l'a ciy italiann-a pe ninte e che u s ynnicu prugettu u l'a, fscia, de cunstrŷe u "National Italian American Hall Sports of Fame", o s, yn scnbulu pe glurific a s cunplta ascimilasiun int'a sucte americann-a (prugettu restu in suspeizu quellu li asc, perch de palanche nu ghe n' mi as).

Cusc u Capelin u l'iva incaregu in zunu d'a mnn-a perch u desse 'n giaa ou lidu, u levesse l'gua daa sentinn-a cu punpa elettrica e u cuntrulesse ben ben i ormezzi. Duviva pas dtri inverni, scin ou 1994, quande u zunu ch'u s'a 'ncaregu d'a guardia ou scaffu u l'iva pigiu 'na decixun fscia necesia, ma che, aa fin d'i cunti, a saiiva stta a ciy gramma pou fasciamme: u lidu u vegnva tiu seccu inte'n sc in rva ou lgu. Du anni doppu, u nvu bacan d'u sc u menava de demullu. Inte quellu mumentu li se furma aa Spezza u Cumittu "Sarvemmu u lidu". Arva aa fin e palanche giyste pe strami u scaffu va tra scin ou sc de Blue Island (Calumet Park), dunde passa quxi tri du anni sensa che sucde ninte.


Int'u meize d'agustu d'u 1999 arva Chicago u nvu cnsule generle d'Itallia, Rcu Grana. U nu fa mancu 'n tenpu 'setse 'nt'u s nvu scgnu che 'n tanti- cimman daa Spezza, faxendu apellu s relasyin de famiggia cu it e so rixe "identitie". A Nasiun·Edisiun d'a Spezza a l'arva pybric 'n articculu cu ftu de tytta-a famiggia spezinn-a e cuu sxu za mgu l'Yspi Sant'Andra. U mesaggiu u l'a ciu: datte da f o dunque nu st mancu turn ...

Amiandu inder int'a lunga stia d'i aidenti, invexendi e dezastri dannu d'u glurizu lidu Fele Manin l'stcculu ciy dŷu che u cnsule u s' truvu l depu u l' sttu u ftu d'aveighe da f cuu bacan d'u sc de Blue Island, yn tippu che de ciy belinuin nu ghe n'.

U J.R.B. u se prezenta cumme 'n trgnu ch'u parla slu che l'american d'u Mississippi e ch'u zbraggia d'e pule che nisciyn fuest u p acap. Tytte e votte ch'u l'incuntra d'e persunn-e nve u l'atacca a f u cuntavsce cuu s pasu Memphis de guardia d'u corpu de Elvis Presley e, dap, d'u generle Abrahams. Tytti discursci da f vegn 'na testa ciy grossa che 'n balun. Cuu s travaggiu d'anc, tramzu tante demulisyin, (nun tytte cunfurme aa legalit...) u J.R. u l' 'n persunaggiu de lungu ai bordi d'a lezze, cuu qu saiiva sttu mgiu de nu aveighe tantu da f.

Ma tr cse cunplicvan l'afre:
1) a s grande arbaxa d'se sttu l sarv u lidu da'na distrysiun segŷa;
2) e so preteize 'n ftu de palanche, ch'u nu vuiva preciz;
3) u ftu che u lidu u ghe l'iva l e nu l'a difiile conclydde, int'a scituasiun, che l'ommu u l'a l'ynnicu bun stramilu fin ou portu d'inbarcu.

E ala: cumme arisc atruv a maina ciy prattica pe ariv ou portu e, ou mximu tenpu, cumme tise fa dai p quell'ingunbrante sycun e falanpi ch'u nu vuiva intende che sensa 'n'inbrgatŷa d's, yn ti - ciamemmulu cumme vumu - yn scaffu de 25 tuni, lungu 22 mtri (tyttu fa) pe 5,60 u nu puiva rest stabbile 'nt'a stva d'u vapre? L' sttu cusc che quellu belinun u n'ha ftu perde trei meixi cu s prumisse e cu s micce.

L'tra questiun a l'a cumme arisc f ariv u scaffu scin ou portu atlanticu ciy vexin (Charleston; Nva Iorche) dunde yn "porta-cuntenitu" d'a cunpagna MSC, a quarta d'u mundu inte questu canpu (pruprite de Zeneixi che vvan Zyrgu), u l'aviva seghiu u trasportu marittimu scin aa Spezza, pe cuntu d'u Cumittu. (U cnsule u l'a arestu abarlygu daa nutissia che quellu trasportu u saiiva sttu de badda ...)

A primma sulysiun: slu insce'n batellu de quelli che culgan Chicago l'Atlanticu - emmu duvŷu scartla: a saiiva stta troppu caa perch de linnie de navegasiun regulre nu ghe n'. E dap u San Luensu u l' cisu pe si meixi l'annu, pe va d'a giassa.

A segunda sulysiun: slu insce'n trnu scin Norfolk - a nu l'a puscibbile paa larghessa d'u scaffu, ch'u l'a sensa precedenti 'nt'a stia d'i stramŷi speci.

Nu gh'arestva che 'na tersa sulysiun:
a) slu insciuu remurcu de l'oututrnu de J.R. scin Calumet, 'na caladda intanaa inte'n can ch'u l'intra 'nt'u sciymme Illinois e doppu int'u Mississippi;
b) descareglu in banchinn-a e 'nbrg u scaffu inte'n ti d's che u cnsule u l'iva urdinu insciuu postu;
c) slu int'a stva de'na ciatta, de quelle che stramŷan de tyttu, scin Nva Orleans. Difti doppu che a cunpagna MSC a l'iva aetu de mand u vapre fa daa s rutta nurmle pe cunclydde l'perasiun, u cnsule u l'aiva pusciŷu negusi u nu cu cunpagna d'e ciatte.

Pe f a primma parte va tra Blue Island/caladda, (21 km de outustradda), a ciy areizegaa, emmu duvŷu aspt u permissu specile d'u guvernat de l'Illinois. Se semmu atruv cuu scaffu psu insciuu remurcu, ligu cun d'e imme e tegnŷu sequu cun d'i tocchi de lgnu e cun d'i pferi. L'fisile de Marinn-a vegnŷu aposta da Washington u nu puiva credde ou dezndiu de quella traversadda. Ma u ftu de levse d'int'i p u J.R. a l'a za 'na gran vitia.

Cuu lidu turna 'nt'u nostru cuntrollu saiiva sttu ciy faile munt e asd i pferi d'u ti cu so mezŷe giyste (ou prxu de $9.000), travagiandu cun d'e persunn-e serrie - i louanti d'a cunpagna d'a ciatta. Ou cu de du meixi l'a tyttu pruntu pe l'inbarcu e ou 10 de marsu, sutt'aa neive e ou freidu ch'u "te morde e u te remorde", u cnsule Grana u puiva vedde u vgiu Fele Manin su pe'na mancinn-a e missu int'a stva d'a ciatta ch'a duviva purtlu ou m.

Ftu u trazbordu, u vapre d'a MSC u sarpva da Nva Orleans aa fin de marsu e u l'ormezva aa Spezza ou 20 d'arv d'u 2000, cuu scndicu, l'amiralliu cumandante d'u darsen, a banda cumynle e i discursci...

Pasu tri du anni, u cumittu u txe, e nu se s quande u Fele Manin u puri turn naveg.

Zunta fin aa stia:
Doppu tyttu stu tenpu, u J.R.B. u passa e s seiann-e inte'n'staja d'u Calumet Port dunde u cuntinnua cunt a stia d'e s gren inpreize de sarvat de l'italian ship. Pigiu dou fymme de l'alcol u bacan d'u sc de Blue Island u l'atacca de lungu mugugn e a giastem che u s eroicu travaggiu u nu l' sttu aprxu pe ninte dou guvernu italian.
E quande ghe cntan sta stia, ou cnsule Grana ghe piggia 'na gran futta...
22/12/2002



Sctu fisile d'u cumittu "Sarvemmu u lidu"

carateristiche d'i lidi
crunuluga
imaggine - schmi - logo
rasgna stanpa
cuntatti
posta eletronnica
turna in imma