Zêna. Pe mi, ch’ò posciûo conóscila sôlo a-a fìn do Nêuveçénto, a l’é ’na çitæ cómme tànte âtre. Grànde – armêno pe mi –, gremenîa de génte da tùtte-e pàrte do móndo e, lasciæmou dî, ànche ’n pö ’nbratâ; ’nsómma, nìnte do quæ sciâtâse, ma mànco da mogognâghe tròppo in çìmma.

«Genova che mi struggi.
Intestini. Caruggi».

Òua tànte cöse so-anæte pèrse (in pö pe córpa nòstra, in pö pò-u progrèsso ch’o l’à d’avansâ), ma gh’é bén bén de testimoniànse che ne descrîvan a nòstra çitæ pe cóm’a l’êa ’na vòtta. E alôa, serémmo i-éuggi e preuêmo a fe-insémme in viâgio inta Zêna di nòstri nònni. Sémmo a Bànchi. Inte l’âia gh’é oudô de péscio e de sâ. Derê a gnâtri, sciàmmi de figeu s’arobàtan pe-i caróggi, corìndo e criàndo; in scî scæn de pòrte, de vêgie scignôe, co-î seu grîxi cavélli recugéiti in picìn mócci, recàman de cavàgne; âtre fàn sâtâ di figeu in scê zenógge, méntre ghe cantàn de cansonétte. Davànti a gnâtri, o mâ.

«Genova di Sottoripa.
Emporio. Sesso. Stipa».

Decidémmo de anâ avànti pe Sotorîa, fìn a-a Pòrta di Vàcca, montàndo sciù pa-a Nonsiâ. Pe-e stræ, séucai de cavàlli che tîan carétti pìn de frûta e de verdûa bàtan in scê colìsse di tranvâi. Òmmi che spóncian, scignôe che crîan, sbràggi che xêuan: e alôa ti te comìnsi a domandâ percöse mâi ti te séggi mâi tànto afanòu p’arivâ li. Mêgio lêvase de mêzo, se no se gh’à quarcösa de precîzo da fâ. E alôa pigémmo vîa Bàlbi. Òua poêmo caminâ tranquìlli e conténti d’êsise levæ d’inte quél’asbrîo ch’o no te lasciâva respiâ. E, méntre sémmo li che se gödìmmo a quête, l’éuggio o ne se gîa in sciâ mancìnn-a: li, squæxi no s’oêsan fâ védde, gh’é de scæ picìnn-e. E pigémmo e, cómme d’incànto, ne pâ d’êse inte ’n séunno.

«Genova verticale,
vertigine, aria, scale».

Sémmo ’n Sànta Brìgida. Câze rósse e aràncio amugiæ, carogétti stréiti, i tréuggi e, de d’âto, lónghi fî che pàsan da ’na ca a l’âtra, ’n amàsso de dràppi destéixi, che pân nûvie. E ancón, dònne afaciæ a-i barcoìn che ciàman i figeu che fàn a riónda da bàsso, camàlli che ne vêgnan da-o pòrto, bugàixe che ratèlan… Pâ squæxi d’êse inte ’n pàize de canpàgna, inte ’n pòsto nêuo. Tornémmo inderê vèrso Caregaménto, da-a fermâta di tranvâi. O bigétto no ghe l’émmo, ma no gh’émmo mànco e palànche pe catâlo. Alôa spêtémmo ch’o pàrte e, insémme a tànti âtri figeu (ma gnâtri se dogémmo pe no fâse védde dò-u controlô), se tachémmo òu fóndo da màchina. E vîa, vèrso Sanpedænn-a, Roieu, Bösanæo, Sàn Chîgo, fìn a Pontedêximo; tànto che anémmo o paesàggio o càngia: e stræ da çitæ làscian pòsto a quélle de periferîa e peu a quélle da canpàgna. E persónn-e, però, són sénpre e mæxime.

«Genova dell’entroterra,
sassi rossi, la guerra».

L’oudô do mâ o l’é diventòu ’na mescciûa de arömi de canpàgna: pósse d’ægoa, bràtta, fiôri e liàmme. Da l’èrba vèrde se pàssa a-e grîxe prîe da gêa, inte l’âia reciòcca-e nöte de ‘n antîgo tralalêro… Se descémmo de córpo, e, in pö amagonæ e ’n pö incrédoli, s’atreuêmo tórna inta nòstra modèrna, romorôza Zêna de sénpre. Fòscia, chisà, poriêscimo ’nparâ a vîve o prezénte co-inta ménte e imàgine antîghe do nòstro viâgio e, into cheu, e nöte de quéllo tralalêro, ch’o contìnoa a resunâ drénto de gnâtri.

«Genova di tutta la vita.
Mia litania infinita.
Genova di stoccafisso
e di garofano, fisso
bersaglio dove inclina
la rondine: la rima».

Stefano Lusito
http://www.tuttozena.org

E citaçioìn són da-a poêxîa Litania, do Giorgio Caproni.

Pigiòu da-o Gazzettino Sampierdarenese Anno XXXVIII - N. 3, 31 de màrso do 2010