«De sétte cadàveri pe tæra, ch’émmo scorîo [pigiòu] a pê, sémmo ’nta mìlle i asascìn.»
Archìloco, poêta grêgo, VII sécolo a.C., fr. 101 W.

«Dulce et decorum est pro patria mori.»
Òràçio, poêta latìn, I sec. a.C.

Unn-a de cöse che ciù conoscémmo de l’òmmo e ch’a ne vêgne scìn da l’antighitæ a l’é a goæra. Abastiéiva pensâ a quélli doî capolavôri da letiatûa grêga antîga, l’Ilîade e l’Odisêa, pe fâsene ’n’idêa, ma poriêscimo sponciâse bén bén prìmma ascì, fin a-i grafîti in scê miâgie de gròtte di òmmi primitîvi. ’N’òtta a goæra a se fâva pe ratelâse ’n tòcco de pàn ò de tæra, e s’adêuviâva sôlo che-e màn, ò, se ti l’àivi, bàcchi e prîe. Ancheu a se fa pò-u petròlio, pe-a religión, pe-e palànche, e a se conbàtte co-ê bónbe, co-î sccéuppi, co-ê mìnn-e. A sostànsa a l’é a mæxima. Quànde gh’é de strâge se ciànze, se organìzza de parâte militâre pe comemorâ chi l’é mòrto pe-a pàtria, ghò-u lùtto naçionâle pe ricordâ quélle coragiôze persónn-e – perché én coragiôze, ch’o ségge ciæo – che so-ânæte in misción de pâxe. Ma ghe so-ânæte co-ê àrmi. Unn-a de ciù bèlle poêxîe – tùtta in zenéize – ch’a l’esprìmme bén sto concétto chi a l’é Sidón do Fabrìçio De André, sàiva-a dî o sbràggio despiòu de ’n poæ ch’o rechéugge i rèsti do fìggio maxinòu da-e rêue de ’n câro armòu. No gh’é diféiza ò amô de pàtria che têgne: no gh’é mànco de giustificaçioìn, de esprescioìn de dolôre, no gh’é nìnte ch’o pòsse, ànche sôlo pe ’n’àtimo, rénde l’idêa che ghe ségge quarcösa da sarvâ inte ’na sitoaçión scìmile. L’é quésto moî pe-a pàtria? Ma sémmo davéi segûi de êse fêi de ’na cösa coscì? Ch’ògnidùn, cómme l’é giùsto ch’o ségge, o s’apénse ’n pö quéllo ch’o l’eu. Mi són pe-a vìtta.

Stefano Lusito
http://www.tuttozena.org

Pigiòu da-o Gazzettino Sampierdarenese Anno XXXVII - N. 9, 30 de novénbre do 2009