Cominsémmo co-o dî 'na cösa: i zoêni, o zenéize, no sôlo-o no-o pàrlan pe nìnte, ma pénsan ànche ch'o ségge 'na léngoa da vêgi, da scémmi, ò, pe dîla co-ina paròlla italiànn-a (no goæi bèlla, a dî a veitæ), da "sfigati". Dîto quésto (e öriæ che fîse bén ciæo), éuggio anâ ciù a fóndo.

Me troâva in canpàgna e àiva vìsto in mùggio de figeu che no conoscéiva. Fæta conoscénsa, gh'ò domandòu se parlésan o zenéize. Nisciùn de liâtri o conoscéiva 'na paròlla da nòstra léngoa. E, quànd'àn sentîo che mi parlâva in dialétto, m'àn domandòu: "Ma sei siciliano?". Poéi bén imaginâ o mæ sconfòrto. E, a cósto d'êse ripetitîvo, öriæ ancón ricordâve che a Carlofòrte tùtti i figeu (ànche quélli de dötréi ànni) pàrlan o nòstro antîgo zenéize (che liâtri ciàman "tabarchìn"), pròpio cómm'a l'êa 'na òtta chi a Zêna.

Cöse pensæ? Che o zenéize o vegniâ fòscia fêua da sôlo?

O zenéize o l'é ancón vîvo, soviatùtto 'nte canpàgne, ma o l'é parlòu sôlo da-i ciù ansién. Gh'é ànche da dî che i zóveni (e i genitoî, e i nònni) no acapìscian quànt'o zenéize o ségge inportànte. No ghe vêgne mànco in ménte de parlâlo! Va in pö mêgio quànde i figeu són apascionæ de mùxica zenéize (cómme i Buio Pesto), ma, ànche inte quéllo câxo, no s'aséunan mànco de parlâ in zenéize, perché no són abitoæ, e chi aprêua a parlâ in dialétto o vêgne sùbito pigiòu pe deficénte. No l'é vêa quéllo che a òtte se dîxe, che i figeu inte canpàgne pàrlan in zenéize. Pàrlan sôlo in italiàn. In tùtta sinceritæ, no pénso che, inte tùtta-a Provénsa de Zêna, gh'é ségge ciù quàrche figétto ch'o pàrle o zenéize cómme prìmma léngoa. Ma pròpio pe nìnte.

Cöse pénso mi? Che o zenéize o ségge bén bén a réizego de sparî! No se peu ciù ciamâ "léngoa" unn-a ch'a no vêgne ciù tramandâ a-i zóveni da çinquànt'ànni (ò, inti mêgio câxi, quarànt'ànni). Scösâ, ghirindón, fràvego, làlla, butîro, bazànn-e, bancâ: tùtte paròlle che saiàn ascordæ. L'ötimìsmo o no sérve: bezéugna fâ quarcösa fîto... Ò fòscia me sbàlio: l'é tròppo tàrdi.

A tùtte e mainêe, dæto ch'a no me va de ciantâ li o descórso, ve dìggo cöse se poriéiva fâ. Pe prìmma cösa, parlâ in zenéize a-i figeu: de chi no se scàppa (tànto l'italiàn l'inpàran a schêua, dôv'o l'é o problêma?). Ma no sôlo mi, ti e o mæ vixìn de cà: tùtti! Dapeu, convìnse e schêue no sôlo a tentâ de fâ acapî che o zenéize o va parlòu, ma a inandiâ leçioìn de zenéize ascîe, obligatöie (che, magâra, poriàn êse levæ quànde, finarménte, i nòstri figétti comensiàn tórna a parlâ in zenéize fra de liâtri). Ma tùtto sta into sæximo de famìgge, e no me pâ che, da pàrte seu, ghe ségge quàrche fórma d'inpégno.

A léngoa ch'a se pàrla pe tùtta a vìtta a l'é quélla ch'a s'aprénde da figeu: pe quésto, o zenéize o no vegniâ mâi parlòu da sta generaçión... Ma, se se metémmo tùtti d'acòrdio (e fîto), fòscia, da-a pròscima, o zenéize o poriâ rescioî. Se pensæ che tùtto quésto ve pòsse costâ tròppa fatîga, ò no n'éi coæ, ò ancón credéi che a córpa a no l'é a vòstra, alôa pénso pròpio d'avéi raxón: o zenéize o dêve moî. E pe quéllo no gh'é bezéugno de fadîga, ve l’asegûo.

Stêva
http://www.tuttozena.org

Pigiòu da-o Gazzettino Sampierdarenese Anno XXXVI - N. 8, 30 de seténbre do 2008